شجریان: ابداع سازها توهین به سازهای دیگر نیست(مجموعه گزارش ها)

ایسنا: استاد آواز ایران معتقد است: نیاز به صداهای جدید در موسیقی ایرانی احساس می‌شود و باید تلاش‌های این جوانان را در عرصه ساخت سازهای ابداعی هدایت كرد. اما جلال ذوالفنون می‌گوید: خیلی زود وارد عرصه سازهای ابداعی شده‌ایم، درحالی‌كه هنوز امكانات سازهای خود را به‌صورت كامل به كار نگرفته‌ایم.

 

به گزارش خبرنگار موسیقی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، محمدرضا شجریان - كه از ساعت 15 روز گذشته - یازدهم خردادماه - برای بازدید از نمایشگاه سازهای ابداعی به خانه هنرمندان ایران آمده بود، بعد از گفت‌وگو و دیدار یك‌ساعته با سازندگان این سازها و امتحان برخی از آن‌ها توسط سازندگانشان، در نشست تخصصی سازهای ابداعی در كنار جلال ذوالفنون، محمود فرهمند، داریوش طلایی و محمد سریر حضور پیدا كرد.

 

شجریان در شروع صحبت‌های خود با اعتراض به برخی از گفته‌های «جمال سماواتی» درباره ابداع در ساخت ساز و دگرگونی آن گفت: كسی با تار، سه‌تار، تنبور و ... كاری ندارد. آن‌ها سر جایشان هستند، اما ما می‌خواهیم این حجم انگیزه و نیرویی را كه در جوانان هست، در مسیر درست و با اصالت‌های سرزمین‌مان هدایت كنیم تا آن‌ها نیروهای خود را در جهت ارتقاء این انگیزه‌ها به كار بگیرند.

 

او اضافه كرد: بیش از 45 سال است كه با موسیقی و ساز سروكار دارم و فكر نمی‌كنم هیچ كدام از شما به اندازه من سابقه داشته باشید و آن‌چه را كه من در تمام این تجربیات حس كردم، حس كرده باشید. اما من بعد از این همه سال نیاز به صداهای جدید را احساس می‌كنم و معتقدم كه باید موسیقی را به دو بخش تك‌نوازی و گروه‌نوازی تقسیم كنند.

 

استاد آواز ایران در ادامه صحبت‌های خود بیان كرد: در عرصه موسیقی «تك‌نوازی»، اساتید بسیاری داشتیم كه هم‌چنان هم پایبند هنرنمایی‌های آن‌ها هستیم .اما در بخش «گروه‌نوازی» اغلب مشاهده می‌كنیم كه برخی از تك‌نوازان برای گروه‌نوازان نسخه می‌پیچند و البته برعكس این هم اتفاق می‌افتد اما این درست نیست، زیرا هركس باید كار خودش را بكند و ما فقط وظیفه راهنمایی آن‌ها را برعهده داریم.

 

او با اشاره به جوانانی كه در این نمایشگاه شركت كرده‌اند گفت: این جوانان با سازهایی كه ساخته‌اند، حركتی قابل تقدیر را رقم زدند و ما باید سازهای دیگری هم بسازیم تا در كنار تار، سه‌تار، كمانچه و ... خواهر و برادرهایی اضافه كنیم و از طریق آن‌ها امكان شنیدن صداهای دیگر را پیدا كنیم.

 

شجریان با تأكید بر نیاز موسیقی ایرانی به تنوع صدا گفت: ما امروزه از ماشین، هواپیما و واژه‌های غربی استفاده می‌كنیم، اما وقتی حرف از وسعت صدا می‌شود از امكانات ، تلاش و تجربه‌های غرب در این عرصه پرهیز می‌كنیم .البته من سلیقه موسیقایی هر فرد را مورد سوال قرار نمی‌دهم ،اما در طول این سال‌ها كه كنسرت‌های مختلف را برپا كردم ، متوجه شدم كه مردم به صدای اركسترهای بزرگ علاقه دارند. پس چرا ما باید جلوی آن را بگیریم درحالی‌كه نیاز به آن صداهای جدید داریم؟!

 

خواننده «مرغ سحر» با اشاره به حضور استعدادهای بی‌بدیل در عرصه خوانندگی گفت: ما امروز جوانانی را در استودیوها می‌بینیم كه ریتم‌ها و صداهای عجیبی را تولید می‌كنند و در كارخود با استعداد هستند، اما متأسفانه سازسازی ما در قیاس با آن‌ها خیلی عقب است درحالی‌كه ما خلأ این صداها را می‌توانیم به راحتی با ساز جبران كنیم.

 

شجریان تأكید كرد: باید ساز بسازیم و البته سازهای گذشته را هم مقدس بشماریم و برای بهتركردن صدا و یا راحت‌تر كوك‌شدن آن‌ها فكرهای جدید به كار بگیریم. قطعا سازهای ابداعی كه امروز ما می‌بینیم نقص‌هایی دارند زیرا هركاری در شروعش ناقص است، اما فراموش نكنید روزی كه نیما شعر نو گفت همه در برابرش ایستادند و امروز شعر نو همه دنیا را گرفته است و از دل آن اخوان و مشیری و غیره بیرون آمدند، پس این سازها نیز به وقت خود و در صورت نیاز جایگاه واقعی خود را پیدا می‌كنند.

 

استاد آواز ایران با تأكید بر این‌كه ابداع سازها توهین به سازهای دیگر نیست عنوان كرد: ما نیاز به صداهای دیگری در اركستر داریم و البته اگر این صداها كه از سازهای ابداعی خارج می‌شود، بد باشند قطعا به آن‌ها گوش نمی‌دهیم .اما نباید نسبت به خلاقیت و فكر این جوانان با موضع برخورد كنیم، بلكه باید آن‌ها را در این مسیر راهنمایی كنیم و آن‌چه را كه می‌دانیم به این افراد منتقل كنیم.

 

او گفت: من 45 سال است كه در كنار ساز زندگی می‌كنم و با سازهای سازندگان آن‌ها كلنجار رفته‌ام، پس من در تمام این سال‌ها با صدا زندگی كردم و آن را می‌شناسم.به همین دلیل نیاز می‌دانم كه وسایل موردنیاز ساز را هم بشناسم ،اما متأسفانه كم‌تر شاهد این بودم كه در تمام این سال‌ها و با وجود این نیاز قوی سازندگان ساز به سراغ ساخت سازهای جدید با تنوع‌های رنگی متفاوت بروند. لذا ما باید شرایطی فراهم كنیم تا این اساتید و هنرجویان دست به تجربه‌های جدید بزنند.

 

شجریان در پایان گفت: چرا اساتیدی كه امروز تار می‌سازند و در كار خود برجسته هستند، در كنار آن به سراغ یك ساز دیگر نمی‌روند؟ درحالی‌كه فردی همچون «ژاله» این كار را می‌كند و در تمام این سال‌ها سازهای متفاوتی ساخته است. امروز هم در این نمایشگاه ، سازهای كوبه‌ای فوق‌العاده‌ای دیدم كه توسط همین جوانان ساخته شده بود. پس بهتر است در شرایطی كه همه ساز و موسیقی را می‌كوبند ما خود بر سر موسیقی‌مان نزنیم.

 

به گزارش ایسنا‌،در بخش دیگری از این نشست «محمود فرهمند» یكی از سازندگان برجسته تار گفت: بسیاری از این جوانان سازهای خوبی ساخته بودند، اما اساسا سازهایی همچون تار و سه‌تار و غیره یك شبه به وجود نیامدند ، بلكه یك تاریخ قدیمی را پشت سر گذاشته‌اند و در دل آن شكل گرفته‌اند. به طوری كه امروزه ما هفت دستگاه موسیقی داریم و سازهایی نیز در كنار آن ساخته‌ایم.

 

او عنوان كرد: موسیقی ما همواره در حال تكامل بوده است و هنر سازندگی ساز نیز به موازات آن پیش رفته است ، اما من وقتی سازی می‌بینم كه توسط شما ساخته شده است این سوال برایم به وجود می‌آید كه آیا نوازندگان ، این ساز را در اركسترهای خود امتحان می‌كنند و یا پیشنهاد نواختن آن را می‌دهند؟ پس می‌بینیم كه صرف ساختن یك ساز به تنهایی كافی نیست بلكه این سازها باید مورد آزمایش قرار بگیرند تا جایگاه خود را پیدا كنند ؛ درحالی‌كه در كشور ما میان نوازندگان و سازندگان ساز هیچ ارتباطی از این دست وجود ندارد و حتی تعدادی از نوازندگان، سازندگان ساز را گمراه می‌كنند.

 

فرهمند اضافه كرد: یك سازنده ساز هزاران احتیاج مالی و معنوی دارد و با هزار بدبختی سازی را می‌سازد، اما مدرسانی كه در كلاس‌های موسیقی این سازها را خریداری می‌كنند به جای این‌كه پول واقعی این زحمت را بدهند ، بیشتر سود را در جیب خود می‌گذارند پس می‌بینیم كه سازندگان ساز حمایت نمی‌شوند و همین باعث می‌شود تا ما در این سی‌سال درجا بزنیم زیرا ساختن ساز زمانی رشد می‌كند كه موسیقی‌دان‌ها نیز رشد كنند.

 

جلال ذوالفنون - نوازنده سه‌تار ـ نیز در ادامه این نشست عنوان كرد: تشویق جوانان به سمت نوآوری كار پسندیده‌ای است، اما فراموش نكنید كه ما به جای ساخت ساز جدید نیاز به اندیشه جدید داریم. زیرا در موسیقی هرآن‌چه به دست می‌آید از اندیشه و تفكر ما خارج می‌شود، پس هرچه ذهنمان به سمت تعالی حركت كند دنیای بیرونی ما نیز متعالی می‌شود.

 

او یكی از این اندیشه‌ها را «ابزار» دانست و گفت: قطعا باید فلسفه ابزار موسیقایی را بررسی كرد و فهمید كه چرا سازی ساخته می‌شود. اما متأسفانه ما اندیشه لازم را برای چنین موسیقی انجام نداده‌ایم و تقسیم‌بندی‌های ما حقیقی نیست.

 

ذوالفنون تصریح كرد: به اعتقاد من موسیقی هنر نیست، بلكه متافیزیك است. یعنی تركیبی از اصوات و نظم زمانی است كه هردوی آن‌ها عوامل فیزیكی هستند.

 

این نوازنده سه‌تار عنوان كرد: كارهای ما در عرصه موسیقی در تمام این سال‌ها براساس آزمون و خطا شكل گرفته و هیچ پایه و اساسی نداشته است به همین دلیل ما در كار گروهی احساس كمبود می‌كنیم، اما در كنار آن متأسفانه در تمام این سال‌ها تلاش نكرده‌ایم تا از توانمندی سازهای‌مان بهره بگیریم و ذهنیت‌هایمان را در جهت بالاتری پرورش دهیم.

 

 محمد سریر - مدیرعامل خانه موسیقی نیز در بخش دیگری از این میزگرد عنوان كرد: كار هم‌نوازی در موسیقی ایرانی سهل و ممتنع است، به طوری‌كه در تمام این دهه‌ها كارها و تجربیات مختلفی صورت گرفته تا یك نوع هم‌صدایی یا پلی فونی صورت گیرد و خوشبختانه آهنگسازان نیز قدم‌های بلندی در این مسیر برداشته‌اند و از چارچوب‌های موسیقی ایرانی دور شده‌اند و برخی نیز همچون اركستر ملی این چارچوب‌ها را به شكل معتدل حفظ كرده‌اند.

 

سریر بیان كرد: ورود به عرصه «پلی‌فونی» یك چشم‌انداز بلند را برای موسیقی‌دان فراهم می‌كند و می‌تواند دستمایه‌های موسیقی ایرانی را با یك وسعت و كیفیت بالاتر عرضه نماید و خوشبختانه ما در این سال‌ها به این مقوله هم‌صدایی نزدیك شده‌ایم و حتی در كارهای سنتی و با سازهای ایرانی نیز یك نوع علم هارمونی در پلی فونی را احساس می‌كنیم كه می‌تواند با تلاش‌های بیشتر ماندگاری بیشتری نیز داشته باشند.

 

این آهنگساز سپس با اشاره به این سازهای ابداعی گفت: قطعا این سازها بعد از آزمون توسط اساتید نوازنده باید به مرور در اركسترها تجربه شود تا آن‌هایی را كه توانایی بیشتری دارند و به لحن موسیقی ایرانی نزدیك‌ترند، ارتقاء داد و به موسیقی شنیداری و خلق آثار جدید كمك كرد.

 

به گزارش ایسنا، شجریان در بخش دوم نشست با اشاره به صحبت‌های عنوان شده از سوی ذوالفنون، گفت: قطعا ما نمی‌خواهیم بخش تك‌نوازی را كنار بگذاریم یا كم‌رنگ كنیم، بلكه این بخش باید جایگاه خود را داشته باشد . اما من این احساس كمبود صدا را برای نوازندگان و مردم احساس كردم.

 

او اضافه كرد: فراموش نكنید كه این سازها ابداعی جنبه ابتدایی دارند و ما باید آن‌قدر با آن‌ها كلنجار برویم تا جایگاه خود را پیدا كنند و نوازندگان توانایی نواختن آن‌ها را بیابند و مردم نیز آن را بفهمند.

 

استاد آواز ایران تأكید كرد: برای هنر سازسازی باید نیاز اركستر و آهنگسازان را بشناسیم و بفهمیم كه چه وسعت صدایی را از ساز می‌خواهیم. ما باید سیم را بشناسیم، طول و قطر ارتعاش را بدانیم تا این ساز در جهت مسیر خود حركت كند، از یك سو معلوم هم نیست كه تمام این سازها مورد پذیرش هنرمندان و مردم قرار بگیرند، اما اگر ما این تشویق را ادامه دهیم قطعا اتفاق‌های خوبی در عرصه سازندگی ساز می‌افتد.

 

شجریان پیشنهاد داد: تا چنین نمایشگاه و نشست تخصصی هرسال و یا هردوسال یك‌بار انجام شود تا این عرصه مورد ارزیابی جدید قرار بگیرد و خطاب به نوازندگان و سازندگان گفت: بهتر است نوازندگان در كنار كارهای حرفه‌ای خود دست به تجربه سازهای جدید بزنند، چه بسا كه من در اجراهای خود این كار را می‌كنم تا ببینم كه آیا جامعه این ساز را می‌پذیرد یا نه؟ ما باید این كارها را مورد نقد و آزمایش قرار دهیم تا به نتیجه قطعی برسیم و امیدوارم در سال‌های آینده هرچه بیشتر هنرمندان ما به این عرصه وارد شوند.

 

ذوالفنون نیز با اشاره به صحبت‌های شجریان گفت: به اعتقاد من خیلی زود به سمت ابداع سازهای جدید رفته‌ایم ، درحالی‌كه هنوز توانایی‌های سازهای خود را كشف نكرده‌ایم و از تمام امكانات آن بهره نبرده‌ایم.

 

جمال سماواتی نیز در بخش پایانی این نشست در پاسخ به صحبت‌های شجریان گفت: به اعتقاد من دوران فئودالیسم فكری در حوزه موسیقی به پایان رسیده است. بنده هیچ مخالفتی با ابداع و نوآوری ندارم اما به همان اندازه از چون و چرا كردن در این عرصه لذت می‌برم و كار منتقد نیز بررسی و نقد وضعیت موجود است و چون و چرا كالبد نقد را شكل می‌دهد.

 

در بخش پایانی این نشست و بعد از پرسش و پاسخ كوتاه میان حاضران و سخنرانان ، قطعات كوتاهی توسط نوازندگان جوان با سازهای ابداعی استاد آواز ایران اجرا شد.

 

در این اجرا «بم‌تار» و «سنتور» در كنار یكدیگر و «بم‌صراحی» و «كمانچه آلتو» به صورت تك‌نوازی اجرا شدند و با وجود اصرار و تشویق زیاد مردم برای همراهی‌كردن شجریان در این اجرا، او نخواند.

 

در حاشیه:

 

بسیاری از حاضران در این نشست نسبت به اجرای قطعاتی با سازهای شجریان اعتراض كردند و معتقد بودند كه در نشست سازهای ابداعی باید سایر سازهایی كه در نمایشگاه وجود دارد نیز امتحان شود كه شجریان در پاسخ به این افراد عنوان كرد: این برنامه از سوی او هماهنگ نشده است و قرار بود هم‌زمان با سخنرانی خود تعدادی از سازهای ابداعی‌اش را همراه با نوازنده امتحان كند.

 

او همچنین به اساتیدی همچون «ژاله» و «بوستانی» كه در این برنامه حضور داشتند، پیشنهاد داد تا در صورت داشتن نوازنده در این جمع، سازهای خود را به حاضران معرفی كنند.

 

همچنین تالار بتهوون كه روز گذشته آن نیز مورد استقبال حاضران و اهالی موسیقی قرار گرفته بود ، دیروز با ازدحام بیش از حد مخاطبان مواجه شد.

 

لینك خبر :

 

http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1349934

 

 

 

فارس: داریوش طلایی گفت: روند به وجود آمدن سازها با تحول فرهنگ جوامع بشری عجین است.

 

 در دومین روز از همایش سازهای ابداعی كه روز گذشته با حضور «داریوش طلایی» نوازنده تار و سه‌تار، «محمدرضا شجریان»، «جلال ذوالفنون» نوازنده سه تار، «محمود فرهمند» ساز ساز و تنی چند از هنرمندان موسیقی در خانه هنرمندان ایران برگزار شد، «داریوش طلایی» در خصوص این نمایشگاه گفت: فضای نمایشگاه برای من خیلی جالب بود حتی بدون اینكه صدای سازی را بشنویم اشكال مختلف موسیقی را دیدیم كه البته بازیگوشی خاصی بر این فضا حاكم بود كه این خود جز ذات هنر است و نمی‌شود از هنرمند جنبه فانتزی را گرفت.
وی در خصوص سازشناسی افزود: روند به وجود آمدن سازها با تحول فرهنگ جوامع بشری عجین است و از هر وسیله‌ای اعم از كوبه‌ای، بادی، مضرابی و زهی همه تولید صدا می‌كنند.
این نوازنده تار بیان داشت: برای بررسی معیارهای یك ساز در جامعه مواردی چون شكل نمادین ساز، مهارت ابزاری و جایگاه كاربردی از جمله وجوه اصلی است .تغییر در ساز یك سیر طبیعی است و در مورد موسیقی ایرانی باور بر این بوده كه از نظر لحن و زیباشناسی ما بیشتر به پوست توجه می‌كنیم بر این اساس برای تغییر در سازها پوست را ایجاد كردند.
«طلایی» در خصوص تغییر و تحول در سازها اظهار داشت: همه تغییر و تحولات در سازها صورت می‌گیرد اما نهایتا مهر تایید را نوازندگان و مردم بر آن می‌زنند. خودم در دوره‌ای در موسیقی تحول پیدا كردم كه بازگشت به ارزش‌های سنتی بود. نگرش به سنت در شرق و غرب متفاوت است به خصوص در دوران مدرن غربی‌ها به خاطر از دست دادن سنت دنبال آن هستند ولی كشورهای در حال توسعه به خاطر رفتن به سمت مدرینیته نگاهی منفی به سنت دارند. من به شخصه در دوران زندگی‌ام این دو برخورد را كرده‌ام.
این نوازنده سه تار در خاتمه بیان داشت: تلاش همه كسانی كه در ساز ساختن فعال هستند و تجربه می‌كنند قابل تحسین است اما مسئله‌ مهم است كه چه اسمی روی آن می‌گذارند و چه ادعایی بر آن دارند.

 

شجریان گفت: ما باید سازی را كه نشانه‌ای از اصالت‌های خودمان را داشته باشد، بسازیم.

 

در میزگرد دومین روز از همایش سازهای ابداعی كه روز گذشته با حضور «محمدرضا شجریان»، «محمود فرهمند»، «داریوش طلایی» و «جلال ذوالفنون» در خانه هنرمندان ایران برگزار شد، محمدرضا شجریان در خصوص ساخت سازهای ابداعی گفت: قصد داریم انگیزه جوانان را در مسیر و جهت درست اصالت‌های سرزمینمان حركت دهیم و با كمك و راهنمایی، انگیزه‌های آنها را درست به كارگیریم.
وی ادامه داد: من در طول بیش از 45 سال در زمینه موسیقی در صحنه بودم و با ساز سر و كار داشتم كه فكر می‌كنم خیلی از هنرمندان نبودند و نیازی كه من در این مدت حس كردم را هیچ كس حس نكرد.
استاد آواز ایران افزود: ما باید موسیقی را به بخش تكنوازی و گروه‌نوازی تقسیم كنیم كه البته در هركدام اساتیدی را داشتیم اما اغلب می بینیم كه برخی تكنوازان برای گروه نوازی نسخه می‌نویسند و یا برعكس كه به عقیده من درست نیست و هركس باید كار خودش را انجام دهد و نباید برای هم ژاندارم باشیم.
شجریان ادامه داد: جوانان امروز كه سازهایی را ساختند بسیار قابل تقدیر هستند. دوستان عزیز كه از ساخت و ساز به لحاظ داشتن سازهای خودمان ایراد می‌گیرند، نمی‌دانند كه همان سازها هم توسط انسان‌ها خلق شده‌اند به عنوان مثال تار كه از آسمان نیامده بلكه آن هم به دست برخی هنرمندان ساخته شده است. به عقیده من ما باید سازهای دیگری را در كنار سازهای گذشته خودمان بسازیم و خانواده آنها را گسترش دهیم.
استاد آواز ایران خطاب به افرادی كه ساخت و ساز را تقلید از غربی‌ها دانستند ، گفت: اگر فرهنگ غرب برایمان بد است ما دیگر نباید پشت میكروفون حرف بزنیم چه طور ما از هر واژه غربی و امكانات آنها بهره می‌بریم اما وقتی صحبت از وسعت صدا می‌شود تقلید و استفاده از فرهنگ غرب شده است.
شجریان بیان داشت: من با سلیقه خود موسیقی گوش می‌كنم بر این اساس در این چند سال حس كردم ما نیاز به صدای بزرگ و جدید در اركستر داریم به همین خاطر دست به ساخت سازهایی با وسعت بالا زدم.
وی ادامه داد: معتقدم ما باید با احترام به سازهای گذشته‌مان برای بهتر شدن و راحت كوك شدنشان دست به ابداع بزنیم.
این خواننده برجسته كشورمان ادامه داد: سازهای ابداعی نقص دارند چون هر كاری در ابتدا دچار نقص است روزی كه نیما شعر نو گفت همه به او اعتراض كردند اما در حال حاضر شعر نو همه جا را گرفته است.
شجریان در اعتراض برخی هنرمندان به ساخت سازها گفت: این همه تو سر موسیقی و ساز خورده، ما دیگر تو سرش نزنیم. سازهایی كه من ساخته‌ام ابتدایی هستند آنقدر باید روی آنها كار كنم تا جایگاهشان را بیابم تا هم نوازنده و هم شنونده آن را بپسندند.
شجریان در خاتمه خاطرنشان كرد: پیشنهاد برگزاری همایش و نمایشگاه را من به خانه موسیقی دادم و امیدوارم بتوانیم آن را سالی یك بار و یا دو سال یك بار برگزار كنیم.
در ادامه این نشست «محمود فرهمند» ساز ساز برجسته گفت: 8 هزار سال پیش موسیقی شكل گرفت تا به این دوره رسیده است اما در نهایت نتیجه كل موسیقی ما 7 دستگاهی است كه هم اكنون هم آن را داریم و هر كاری كنیم موسیقی ما همین است. وقتی موسیقی و ساز تكامل می‌یافت سازنده هم باید جلو می‌رفت. من مخالفتی با نوع آوری ندارم اما سوال من این است كه دوستان ما این همه ساز ساختند پس چرا آنها را كنار هم جمع نمی‌كنند و اركستری شكل نمی‌دهند تا نتیجه كار را ببینم مانمی‌توانیم تنها از آنها تشكر كنیم.
وی ادامه داد: متأسفانه در مملكت ما نوازنده‌ها و همه سازسازها هیچ الفتی با هم ندارند یكسری از نوازنده‌ها هستند كه ساز سازان را گمراه می‌كنند.
فرهمند خطاب به شجریان گفت: ساز سازی كه احتیاج مالی دارد و با بدبختی سازی را می‌سازد هنگام دریافت پول از سفارش دهنده مقدار كمی را می‌گیرد و به نوعی درصد بیشتری را در جیب خودش می‌گذارد مشكل ما این نیست كه از همه به خاطر ساختن ساز تشكر كنیم بلكه مشكلات ما بسیار فراتر است .ساز سازی هنری است كه نگاهش به موسیقیدان است اگر موسیقی افول كند ساز سازی هم افول می‌كند.
در بخش دیگری از این میزگرد «جلال ذوالفنون» گفت:‌ آقای شجریان ما برای حمایت از جوان‌ها پشت سر شما هستیم و از شما حمایت می‌كنیم اما ما كنار ساز جدید و یا به جای آن نیاز به اندیشه جدید داریم هر چیزی كه ما داریم از ذهن و اندیشه و تفكر ما ایجاد می‌شود.
وی ادامه داد: هرچه ذهن ما به سمت تعالی حركت كند دنیای بیرونی متعالی می شود و یكی از اندیشه‌های كه لازم است به آن بپردازیم این است كه ابزار برای انجام كار ساخته شود.
این نوازنده تار با بیان اینكه موسیقی هنر نیست، اظهار داشت: موسیقی تركیبی از اصوات و نظم زمانی است و زمانی می‌تواند هنر باشد كه پیامی بر آن قرار گیرد.
وی ادامه داد: موسیقی سازی حدود صد سال پیش آمده و در این مدت هرچه كار كردیم آزمون و خطا بوده ما اگر در كار گروهی احساس كمبود می‌كنیم نباید دنبال كمیت برویم. به عقیده من اگر در حال حاضر فیلسوفی مثل فارابی بود می‌توانستیم با همین سازها و با همان وسعت خیلی كارها انجام دهیم اما به نظر من الان هیچ استادی وجود ندارد كه بتواند با این شرایط كار كند.
ذوالفنون در خاتمه گفت: متأسفانه ما زود به سراغ ابداع ساز رفتیم و بنده چون نیاز موسیقی را احساس كردم دست به ساز جدید برای نواختن نمی‌زنم.
میزگرد دومین روز از همایش ساز سازان با حواشی زیادی از جمله اعتراض‌های پی‌درپی به اساتید موسیقی و گفتن جمله‌های معترضه اساتید به همدیگر و بحث مخاطبان با هنرمندان موسیقی همراه بود كه البته در پایان برنامه با اجرای بم‌صراحی، بم تار و كمانچه توسط برخی نوازندگان شرایط به نسبت آرامی بر فضا حاكم شد.

 

 

 

 

 

لینك گزارش تصویری:

 

http://www.farsnews.com/imgrep.php?nn=8803120001

 

 

 

مهر: ما نیاز به سازهای جدید داریم و این جوان هایی که سازهای جدید ساخته اند و من بسیاری از آثارشان را دیدم کار بسیار ارزشمندی کرده اند که قابل تقدیر است.

 

 محمدرضا شجریان روز گذشته با حضور در نشست تخصصی سازهای ابداعی در خانه هنرمندان به حمایت از نسل جوان فعال در این عرصه پرداخت و گفت : این انگیزه و نیاز، امروز در جوان های ما دیده می شود که قصد شنیدن صداهای جدید را دارند و ما نباید جلو آنها را بگیریم؛ وظیفه ما راهنمایی آنها در مسیر درست اصالت های موسیقی است.

 

 

 

این نشست که به همت خانه موسیقی ایران وبا حضور اساتید دیگری چون جلال ذوالفنون، داریوش طلایی، محمود فرهمند و محمد سریر در سالن بتهون خانه هنرمندان برگزار می شد محمدرضا شجریان به عنوان یکی از سازندگان سازهای ابداعی گفت: ما امروز برای این در نمایشگاه سازهای ابداعی جمع شده ایم تا درباره سازهای جدیدمان صحبت کنیم و نه سازها گذشته؛ اگر هنوز می خواهید به صدای تکنوازان ما گوش بدهید ایرادی ندارد اما جوان امروز نمی خواهد به این تکنوازی ها گوش کند و کسی هم حق دیکته کردن خواسته اش را ندارد.

 

 

 

 استاد آواز ایران با اشاره به همکاری هایش با اساتید تکنوازی افزود: من بیشترعمرم را با اساتید تکنوازی گذارنده ام و به همه آنها ارادت دارم؛ من حدود 45 سال است به طور جدی در موسیقی فعالیت کرده ام و بیشتر از هرکس دیگری در روی صحنه و استودیوها کار کرده ام و فکر هم نمی کنم هیچ کس به اندازه من تا به این حد حس نیاز به صداهای جدید در را احساس نکرده باشد.

 

 

 

وی همچنین تصریح کرد:  موسیقی ما دوجنبه مختلف دارد یکی تکنوازی است که ما همچنان پایبند و ارادتمند اساتید آن بوده ایم و هستیم و دوم  بحث گروه نوازی است که دو مقوله مجزا از یکدیگرهستند. متاسفانه در موسیقی ما در این سالها شاهد بوده ایم که تکنوازان و گروه نوازن همواره برای هم نسخه می پیچند ؛ به اعتقاد من باید بگذاریم هر کسی در حوزه تخصصی خودش حرکت کند و نظر بدهد اینقدر مانند ژاندارم ها یکدیگر را نفی نکنیم.
 

 

محمدرضا شجریان ضمن تشویق ساز سازان جوان و حمایت از آنها ادامه داد: این جوان هایی که سازهای جدید ساخته اند و من بسیاری از آثارشان را امروز در اینجا دیدم کار بسیار ارزشمندی کرده اند که قابل تقدیر است. سازهای گذشته ما هم از آسمان نیامده بودند؛ ما هم نیاز به سازهای جدیدی داریم و باید ساز بسازیم؛ که البته باید جایگاهشان نسبت به گذشته بالاتر باشد.

 

 

 

رئیس شورای عالی خانه موسیقی در ادامه تصریح کرد: امروز هر جا سر می چرخانیم فقط صدای تار و کمانچه را در همان فاصله صدایی 2 یا نهایت در 3 اکتاو می شنویم و مدام دست آوردهای غرب را در زمینه وسعت صدا نادیده می گیریم؛ ما نمی توانیم از میکروفنی که محصول غرب است استفاده کنیم بعد در زمینه موسیقی نیم نگاهی به آنها نداشته باشیم. چگونه می شود از هواپیما و خودرو و دست آوردهای علمی آنها استفاده کرد اما در مسئله وسعت صدا بسته عمل کنیم. ما نیاز به سازهایی با وسعت صدایی بیشتری داریم و باید بتوانیم از 7 اکتاو صدایی استفاده کنیم.

 

 

 

شجریان همچنین گفت: من در طول زندگی آثار زیادی را کار کرده ام اما همیشه مردم از من درباره کار با ارکستر سوال کرده اند دوست دارند چنین موسیقی را هم بشنوند. مردم اینگونه دوست دارند موسیقی ایرانی ارکسترال نیز بشنوند و برای این کار ما نیاز مبرم به سازهایی با صداهای جدید داریم .

 

 

 

استاد آواز ایران در ادامه گفت: قبول دارم ساز ابداعی دارای نقص هایی است؛ اما مگر قرار است نقص نداشته باشد؛ منتهی باید برای بهتر شدنش سعی و تلاش فراوانی کرد و این یک امر طبیعی است. زمانی که نیما رو به شعر نو آور آن همه مقاومت در مقابل او شد اما حالا شعر نیما فرا گیر شده و از دل آن بزرگانی چون اخوان ثالث بیرون آمدند. ساز جدید هم همین است؛ ما امروز جوان هایی داریم که فکرهای تازه ای دارند و نیاز به صداها ، ریتم ها و سازهای تازه ای دارند.

 

 زمانی که نیما رو به شعر نو آور آن همه مقاومت در مقابل او شد اما حالا شعر نیما فرا گیر شده و از دل آن بزرگانی چون اخوان ثالث بیرون آمدند
 

 

 

 

وی گفت: این نیست که هر گاه ساز جدیدی ساخته شد ما احساس کنیم به تار و سه تار کمانچه توهین شده است؛ بگذاریم هر کس با سلیقه ای که دارد کار انجام دهد؛ اگر خوب بود می شنویم  اگر خوب نبود نمی شنویم. ما نباید توی ذوق جوان ها بزنیم اما در عوض می توانیم راهنمایشان کنیم.

 

 

 

شجریان درباره حرکت به سمت تجربه های تازه تر در موسیقی افزود: یکی از بهترین کتاب هایی که من خوانده ام کتاب"از سیر تا پیاز" نجف دریابندری است. دریابندری در مقدمه این کتاب می گوید کمی ذائقه تان را آزاد بگذارید و غذاهای دیگر را هم امتحان کنید. اینقدر به قیمه و خورشت اکتفا نکنید شاید با امتحان غذاهای دیگر خورشت هم بیشتر به شما بچسپد. نترسید امتحان کنید، سازهای دیگر را هم بشنوید. در این شرایطی که هرکسی توی سر موسیقی و موسیقیدان می زند ما خودمان نباید به آن دامن بزنیم.

 

 

 

وی همچنین با انتفاد از کم کاری در مسئله سازهای جدید گفت: در تمام این سال ها نیاز به سازی بم تر از عود داشتیم اما کسی چنین سازی نساخت. شما اساتیدی که تار و سه تار می سازید چرا یک ساز جدید نساختید؟ به نظر من دست استاد ژاله را که در همان کارگاه 30 متری اش با همه مشقاتش دست به ساخت جدید زد باید بوسید و از تقدیر و قدر دانی کرد.

 

 

وی همچنین در پاسخ به سوالی درباره کنسرت هایش در سال جدید تصریح کرد: از ما برای کنسرت در تالار وزارت کشور شبی 30 میلیون تومان خواسته اند؛ چرا باید چنین چیزی را بپزیریم. در سالن های ورزشی هم که نمی شود کار غیر ورزشی کرد این است که با این شرایط مثل اینکه باید در خیابان کنسرت برگزار کنیم.  
 

 

ساز و سازسازی در کنار و در سایه موسیقی و موسیقیدان حرکت می کند ، هر زمان که موسیقی متعالی شده و اوج بگیرد سازسازی هم به اوج می رود و با افول آن افول می کند.
به گزارش خبرنگار مهر، محمود فرهمند ، ساز ساز پیشکسوت با بیان این مطلب دردومین و آخرین روز نمایشگاه سازهای ابداعی که روز دوشنبه 11 خرداد در خانه هنرمندان برگزار شد در میز گرد پژوهشی این همایش شرکت کرد.

 

 

 

وی ضمن تاکید بر تاریخچه دار بودن موسیقی ایرانی افزود : موسیقی و ساز ایرانی دو خط موازی هستند که همواره با یکدیگر حرکت و رشد کرده اند. ساز همیشه یک پله پایین تر از موسیقی در حال تکامل بوده و هست.

 

 

 

عضو سابق هیئت مدیره کانون سازسازان گفت : اگر در سال های اخیر ساز سازی ما نو آوری نداشته به خاطر این بوده که حرکتی در موسیقی به وجود نیامده است؛ اگر موسیقی ما حرکتی می کرد و احساس نیازی به وجود می آمد آن وقت در سازسازی هم این حرکت دنبال می شد.

 

 

 

بازیگوشی سازسازان

 

 

 

داریوش طلایی به عنوان یکی از سخنرانان این همایش در جمع ساز سازان حاضرشده و به طرح مبحثی پیرامون"تغییر و تحول در سازهای ایرانی" پرداخت .

 

 

 

وی در آغاز گفت : من امروز با دیدن این نمایشگاه بدون اینکه بتوانم صدای سازهای ابداعی حاضر را بشنوم به نوعی بازیگوشی در ساخت آنها برخورد کردم که به نظرم جزو لاینفک هنر محسوب می شود؛ ما هرگز نمی توانیم  این روح  فانتزی را از هنر بگیریم، کما اینکه این موضوع حتی به لحاظ فرم نیز تجلی دارد و بسیار دیدنی است.

 

 

 

این نوازنده تار در ادامه افزود: مردم دوست دارند بدانند چه سازی زودتر از دیگری ساخته شده است. اما سیر تاریخ بشر همواره با تغییر و تحول خود موجب تغییر در موسیقی و ابزار آن شده است؛ به همین دلیل هرگز نمی توان فهمید چه سازی زودتر از دیگری به وجود آمده است.

 

 

 

طلایی همچنین گفت: برای اینکه بتوان جایگاه یک ساز را در جامعه بررسی کرد باید حتما به سه ویژگی مهم توجه کنیم. اول موضوع شکل و فرم نمادین ساز است که در طول تاریخ تکامل یافته است. ویژگی دوم به مهارت های ابزاری باز می گردد، و موضوع سوم به جایگاه کاربردی آن مربوط می شود؛ هر کدام از این عوامل در شکل امروزی سازها نقش موثری بازی می کنند.

 

 

 

طلایی در ادامه هر یک از این موارد را به طور مفصل توضیح داد و به تشریح روند تاریخی آن پرداخت.

 

 

 

نیاز جدید ساز جدید می خواهد

 

 

 

 جمال سماواتی در دومین روز همایش هم به روی صحنه رفت و به طرح مبحثی تحت عنوان"نوآوری در ساز ، تفنن شخصی یا ضرورت" پرداخت. سماواتی با اشاره به فلسفه هنر ، موسیقی را موضوعی انتزاعی خواند که با ابزاری همچون ساز تجسم عینی پیدا می کند

 

این نوازنده تارهمچنین ضمن اشاره به مسئله نیاز موسیقیدان به ابزارهای تازه برای عملی کردن ایده های جدید خود موضوع نوآوری را طبیعی دانست و گفت: البته این نوآوری باید مطابق با آن نیاز باشد و بدون توجه به ریشه ها نمی توان ساز قابل قبولی درست کرد.

وی در ادامه به گلایه از برخی افراد پرداخت و افزود: برخی ها سازی را در ایران می سازند و در نیویورک به ثبت می رسانند که این کار بیشتر شبیه به شوخی است.

سماواتی همچنین تصریح کرد: شاید مهمترین عاملی که موجب تغییر در شکل ساز و نوآوری در آن می شود موضوع نقص ساز برای بیان احساسات و تفکرات آهنگساز و نوازنده باشد؛ ساز با توجه به اینکه مرکزی ترین حلقه اتصال نوازنده، آهنگساز، خواننده و ساز ساز محسوب می شود در برخورد با روابط امروز زودتر از سایر چیزها در موسیقی رو به مدرن شدن آورد

توی ذوق جوان ها نزنیم

 

بخش دیگر برنامه به نشست تخصصی سازهای ابداعی اختصاص داشت که با حضور محمد رضا شجریان، جلال ذوالفنون، داریوش طلایی، محمود فرهمند و محمد سریر برگزار می شد.

محمدرضا شجریان به عنوان اولین سخنران با اشاره به سخنان سماواتی گفت : ما امروز برای این در نمایشگاه سازهای ابداعی جمع شده ایم تا درباره سازهای جدیدمان صحبت کنیم و نه سازهای قدیمی؛ سازهای تار و کمانچه و عود و...سر جای خودشان هستند ؛ اگر هنوز می خواهید به صدای تکنوازان ما گوش بدهید ایرادی ندارد اما جوان امروز نمی خواهد به این تکنوازی ها گوش کند و کسی هم حق دیکته کردن خواسته اش را ندارد

 

شجریان همچنین گفت: من در طول زندگی ام آثار زیادی را کار کرده ام اما همیشه مردم از من درباره کار با ارکستر سوال کرده اند و دوست دارند چنین موسیقی را بشنوند. مردم دوست دارند موسیقی ایرانی را در قالب  ارکستر نیز بشنوند و برای این کار ما نیاز مبرم به سازهایی با صداهای جدید داریم .

 

استاد آواز ایران در ادامه گفت: قبول دارم ساز ابداعی دارای نقص هایی است؛ اما مگر قرار است نقص نداشته باشد؛ البته باید برای بهتر شدن سازهای جدید سعی و تلاش فراوانی کرد و این یک امر طبیعی است. زمانی که نیما رو به شعر نو آورد آن همه مقاومت در مقابل او شد؛ اما حالا شعر نیما فرا گیر شده و از دل آن بزرگانی چون اخوان ثالث بیرون آمدند. ساز جدید هم همین است؛ ما امروز جوان هایی داریم که فکرهای تازه ای دارند و نیاز به صداها ، ریتم ها و سازهای تازه ای دارند.

 وی گفت: این نیست که هر گاه ساز جدیدی ساخته شد ما احساس کنیم به تار و سه تار کمانچه توهین شده است؛ بگذاریم هر کس با سلیقه ای که دارد کار انجام دهد؛ اگر خوب بود می شنویم  اگر خوب نبود نمی شنویم. ما نباید توی ذوق جوان ها بزنیم اما در عوض می توانیم راهنمایشان کنیم.

شجریان درباره حرکت به سمت تجربه های تازه تر در موسیقی افزود: یکی از بهترین کتاب هایی که من خوانده ام کتاب"از سیر تا پیاز" نجف دریابندری است. دریابندری در مقدمه این کتاب می گوید کمی ذائقه تان را آزاد بگذارید و غذاهای دیگر را هم امتحان کنید. اینقدر به قیمه و خورشت اکتفا نکنید شاید با امتحان غذاهای دیگر خورشت هم بیشتر به شما بچسپد. نترسید امتحان کنید، سازهای دیگر را هم بشنوید. در این شرایطی که هرکسی توی سر موسیقی و موسیقیدان می زند ما خودمان نباید به آن دامن بزنیم.

  اندیشه جدید ساز جدید

جلال ذوالفنون در ادامه این برنامه گفت: من چند بحث دارم که اولین آن به آقای شجریان مربوط می شود. آقای شجریان از نوآوری صحبت کردند و از جوان ها اعلام حمایت می کنند؛ ما هم در این مورد با نوآوری مخالف نیستیم و با ایشان هم عقیده هستیم. اما در موسیقی در کنار ساز جدید نیاز به اندیشه جدید داریم؛ به دلیل اینکه ما هر چه داریم از اندیشه و ذهن متساعد می شود. پس هر چه ذهن ما به سمت تعالی حرکت کند فضای بیرونی ما نیز متعالی تر می شود.

 

 این نوازنده سه تار همچنین ضمن رد هنر بودن هر نوع موسیقی گفت : موسیقی ترکیبی از اصوات و نظم زمانی است که ریتم محسوب می شود. هر دو این عوامل فیزیکی هستند و زمانی تبدیل به هنر می شوند که پیامی روی این عوامل فیزیکی قرار بگیرد. امروزه یک تعریف واقعی از موسیقی به عنوان "موسیقی خوب و بد" ارائه می شود که حقیقی نیست. اگر بخواهیم تعریف جامع تری از موسیقی ارائه دهیم باید آن را به دو دسته "پولی فونی" و "بداهه پردازی" تقسیم بندی کنیم. غیر از این هر چه باشد پر کننده چاله چوله های زمانی است. از آنجا که ما در موسیقی مان از پولی فونی چیزی نداریم پس باید حتما به سراغ بداهه پردازی برویم.

 

ذوالفنون در ادامه تصریح کرد: ما همچنان باید به تکنوازی بپردازیم چون بداهه پردازی در تکنوازی اتفاق می افتد. به هر حال موسیقی تکنوازیمان موفق تر بوده و دلیل اش هم همین بداهه است.

 

موسیقی چند صدایی چشم انداز تازه موسیقی ما

محمد سریر نیز با ورود به این بحث گفت: البته در بداهه نیز چهار چوب هایی وجود دارد و اینطور نیست که بی هیچ قیدی حرکت کنیم. برای یک بداهه پردازی شناخت، تسلت، خلاقیت و آهنگسازی باید وجود داشته باشد.

مدیرعامل خانه موسیقی همچنین افزود: در مورد موسیقی پولی فونی نیز از زمان درویش خان تا به امروز تلاش هایی توسط افراد بسیاری صورت گرفته است. به هر حال کار کردن در چهار چوب موسیقی دستگاهی نیز سختی های خاص خودش را دارد و ما هنوز در ابتدای راه هستیم.

سریر ادامه داد: ورود به موسیقی پلی فونی(چند صدایی) چشم انداز بسیار وسیعی را برای موسیقدان ایجاد می کند؛ امروز گوش مخاطب ایرانی با توجه به گستردتر شدن ارتباطات، به فضای موسیقی پلی فونی نزدیک شده است؛ و ما نمی توانیم آن را نفی کنیم. در موسیقی سنتی نیز باید دقت داشت که هنوز ملودی خط اصلی محسوب می شود و ما باید سازها را به مرور زمان تجربه کنیم تا با ذائقه ایرانی هماهنگ شود.

لینك خبر‌:

http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=890024